endotoksin ne demek?

Endotoksinler Hakkında

Endotoksinler, Gram-negatif bakterilerin hücre duvarlarının bir parçası olan ve bakteri lizis olduğunda veya çoğalma sırasında salınan lipopolisakkaritlerdir (LPS). Toksik etkileri, bakterinin kendisi ölünce ortaya çıkar. Bu durum, endotoksinleri ekzotoksinlerden ayırır; ekzotoksinler canlı bakteriler tarafından salgılanır.

Yapısı:

  • Endotoksinler, temel olarak üç kısımdan oluşur:
    • Lipit A: Toksik aktiviteden sorumlu olan kısımdır.
    • Çekirdek Oligosakkarit: Türler arasında daha az değişiklik gösterir.
    • O-Antijen (O-polisakkarit): Bakteri türüne özgüdür ve immün sistem tarafından tanınmada rol oynar.

Etki Mekanizması:

Endotoksinler, vücutta çeşitli immünolojik ve inflamatuvar yanıtları tetikleyebilirler. Bu yanıtlar genellikle şu şekilde gelişir:

  1. Tanıma: Endotoksinler, immün hücreler üzerindeki Toll-like reseptörler (TLR-4) gibi reseptörler tarafından tanınır.
  2. Sitokin Salınımı: TLR-4 aktivasyonu, sitokinler (özellikle TNF-α, IL-1, IL-6) gibi pro-inflamatuvar medyatörlerin salınımına yol açar.
  3. Sistemik Etkiler: Salınan sitokinler, ateş, enflamasyon, hipotansiyon (düşük kan basıncı), dissemine intravasküler koagülasyon (DİK) ve hatta septik şok gibi sistemik etkilere neden olabilir.

Önemli Noktalar:

  • Endotoksinler ısıya dayanıklıdır. Otoklavlama gibi yüksek sıcaklıkta sterilizasyon yöntemleri ile inaktive edilebilirler.
  • Endotoksinler kontaminasyon kaynağı olarak özellikle ilaç, tıbbi cihaz ve su kaynaklarında önemlidir.
  • Endotoksinlerin tespiti için Limulus amebosit lizat testi (LAL testi) yaygın olarak kullanılır.
  • Endotoksinler neden olduğu sepsis ve septik şok durumlarında ölümcül olabilir.