endotoksin ne demek?
Endotoksinler Hakkında
Endotoksinler, Gram-negatif bakterilerin hücre duvarlarının bir parçası olan ve bakteri lizis olduğunda veya çoğalma sırasında salınan lipopolisakkaritlerdir (LPS). Toksik etkileri, bakterinin kendisi ölünce ortaya çıkar. Bu durum, endotoksinleri ekzotoksinlerden ayırır; ekzotoksinler canlı bakteriler tarafından salgılanır.
Yapısı:
- Endotoksinler, temel olarak üç kısımdan oluşur:
- Lipit A: Toksik aktiviteden sorumlu olan kısımdır.
- Çekirdek Oligosakkarit: Türler arasında daha az değişiklik gösterir.
- O-Antijen (O-polisakkarit): Bakteri türüne özgüdür ve immün sistem tarafından tanınmada rol oynar.
Etki Mekanizması:
Endotoksinler, vücutta çeşitli immünolojik ve inflamatuvar yanıtları tetikleyebilirler. Bu yanıtlar genellikle şu şekilde gelişir:
- Tanıma: Endotoksinler, immün hücreler üzerindeki Toll-like reseptörler (TLR-4) gibi reseptörler tarafından tanınır.
- Sitokin Salınımı: TLR-4 aktivasyonu, sitokinler (özellikle TNF-α, IL-1, IL-6) gibi pro-inflamatuvar medyatörlerin salınımına yol açar.
- Sistemik Etkiler: Salınan sitokinler, ateş, enflamasyon, hipotansiyon (düşük kan basıncı), dissemine intravasküler koagülasyon (DİK) ve hatta septik şok gibi sistemik etkilere neden olabilir.
Önemli Noktalar:
- Endotoksinler ısıya dayanıklıdır. Otoklavlama gibi yüksek sıcaklıkta sterilizasyon yöntemleri ile inaktive edilebilirler.
- Endotoksinler kontaminasyon kaynağı olarak özellikle ilaç, tıbbi cihaz ve su kaynaklarında önemlidir.
- Endotoksinlerin tespiti için Limulus amebosit lizat testi (LAL testi) yaygın olarak kullanılır.
- Endotoksinler neden olduğu sepsis ve septik şok durumlarında ölümcül olabilir.