tekel ne demek?

Tekel

Tekel, (https://www.nedemek.page/kavramlar/tekel) belirli bir mal veya hizmetin üretim veya satışının tek bir kişi veya kuruluşun elinde bulunması durumudur. Bu durum, piyasada rekabetin olmamasına veya çok az olmasına neden olur.

Tekelin Özellikleri:

  • Tek Satıcı: Piyasada sadece bir satıcı bulunur.
  • Rekabetin Yokluğu: Başka satıcıların piyasaya girmesi engellenir veya çok zorlaştırılır.
  • Fiyat Kontrolü: Tekel sahibi, fiyatları büyük ölçüde kontrol edebilir.
  • Tüketici Seçeneğinin Azlığı: Tüketiciler, tekel sahibinin sunduğu mal veya hizmeti almak zorunda kalırlar.
  • Giriş Engelleri: Yeni firmaların piyasaya girmesini engelleyen yüksek maliyetler, yasal düzenlemeler veya doğal kaynakların kontrolü gibi faktörler bulunur.

Tekel Türleri:

  • Doğal Tekel (https://www.nedemek.page/kavramlar/doğal%20tekel): Altyapı maliyetlerinin yüksek olması nedeniyle, sadece bir firmanın faaliyet göstermesi daha verimli olan durumlarda ortaya çıkar (örneğin, su, elektrik dağıtımı).
  • Yasal Tekel (https://www.nedemek.page/kavramlar/yasal%20tekel): Devlet tarafından bir firmaya verilen özel haklar sonucu oluşur (örneğin, patent hakları).
  • Fiili Tekel: Bir firmanın piyasada rakiplerini eleyerek veya rekabeti engelleyerek piyasa hakimiyetini ele geçirmesiyle oluşur.

Tekelin Sonuçları:

  • Yüksek Fiyatlar: Tekel sahibi, rekabet olmadığı için fiyatları yükselterek tüketicileri zarara uğratabilir.
  • Düşük Kalite: Rekabet baskısı olmadığı için, mal ve hizmetlerin kalitesi düşebilir.
  • İnovasyon Eksikliği: Yenilik yapma ve geliştirme konusunda isteksizlik olabilir.
  • Kaynak İsrafı: Tekel sahibi, kaynakları verimli kullanmayabilir.

Tekelle Mücadele:

Devletler, rekabeti korumak ve tekellerin olumsuz etkilerini azaltmak için çeşitli önlemler alırlar:

  • Rekabet Yasaları (https://www.nedemek.page/kavramlar/rekabet%20yasası): Tekelleşmeyi engelleyen ve rekabeti teşvik eden yasalar.
  • Tekelciliği Önleme: Firmaların birleşmelerini veya piyasa hakimiyetini kötüye kullanmalarını engelleme.
  • Devlet Düzenlemesi: Doğal tekellerin fiyatlarını ve hizmet kalitesini düzenleme.
  • Özelleştirme: Devletin sahip olduğu tekelci işletmeleri özel sektöre devretme.