provizyonizm ne demek?
Provizyonizm, tarih yazımında ve sosyal bilimlerde sıkça karşılaşılan bir kavramdır ve genellikle geçmişi günümüzdeki değerler ve kaygılar üzerinden yargılama eğilimini ifade eder. Bu yaklaşım, tarihi olayları ve figürleri, kendi dönemlerinin bağlamından kopararak, modern etik ve ahlaki standartlara göre değerlendirir.
Temel Özellikleri:
- Anakronizm: Geçmişteki olayları, o dönemin koşulları ve anlayışları yerine günümüzün perspektifiyle değerlendirmek.
- Değer Yargıları: Tarihi olayları ve kişileri, modern değerlere göre yargılamak ve eleştirmek.
- Bağlamdan Koparma: Geçmişi, kendi sosyo-kültürel ve siyasi ortamından soyutlayarak analiz etmek.
Provizyonizmin Eleştirisi:
Provizyonizm, tarihçiler ve sosyal bilimciler tarafından eleştirilir çünkü:
- Yanlış Anlamalara Yol Açar: Geçmişi doğru bir şekilde anlamayı zorlaştırır, çünkü farklı dönemlerin değer yargıları ve öncelikleri arasındaki farkları göz ardı eder.
- Tarihi Çarpıtabilir: Geçmişi, günümüzdeki ideolojik veya politik amaçlara hizmet edecek şekilde yorumlamaya yol açabilir.
- Empatiyi Engeller: Geçmişteki insanların motivasyonlarını ve eylemlerini anlamayı zorlaştırır.
Örnekler:
- Eski çağlardaki köleliği veya savaşları, günümüzdeki insan hakları ve barış değerleri üzerinden yargılamak provizyonizme bir örnektir.
- Tarihi figürleri, günümüzdeki çevrecilik veya feminizm gibi akımların standartlarına göre değerlendirmek de benzer bir yaklaşımdır.
Alternatif Yaklaşımlar:
Provizyonizmden kaçınmak için, tarihçiler ve sosyal bilimciler şu yaklaşımları benimserler:
- Bağlamsallaştırma: Olayları ve kişileri, kendi dönemlerinin sosyo-kültürel ve siyasi bağlamında anlamaya çalışmak.
- Empati: Geçmişteki insanların motivasyonlarını ve eylemlerini anlamaya çalışmak.
- Objektiflik: Kendi değer yargılarının ve önyargılarının farkında olmak ve bunları analizlerine yansıtmamaya çalışmak.
İlgili Kavramlar:
Kategoriler