inhisar ne demek?
İnhisar (Monopol)
İnhisar, belirli bir mal veya hizmetin üretim veya satışının tek bir firma veya kuruluşun elinde bulunduğu piyasa durumudur. Bu durumda, söz konusu firma veya kuruluş piyasada tekel gücüne sahip olur ve fiyatları belirleme konusunda önemli bir etkiye sahip olur.
İnhisarın Temel Özellikleri:
- Tek Satıcı: Piyasada yalnızca bir satıcı bulunur.
- Yüksek Giriş Engelleri: Yeni firmaların piyasaya girmesi zordur veya imkansızdır. Bu engeller patentler, yüksek başlangıç maliyetleri, yasal düzenlemeler veya doğal kaynakların kontrolü gibi çeşitli faktörlerden kaynaklanabilir. (Giriş Engelleri)
- Fiyat Belirleme Gücü: İnhisarcı firma, piyasa talebini etkileyebildiği için fiyatları belirleme gücüne sahiptir. Ancak, yüksek fiyatlar talep miktarını azaltabilir.
- Rekabet Eksikliği: Piyasada rekabet olmadığı için, inhisarcı firma genellikle daha az verimli olabilir ve tüketiciler için daha yüksek fiyatlar ve daha düşük kaliteye yol açabilir.
İnhisar Türleri:
- Doğal İnhisar: Bir sektörde, bir firmanın tüm piyasayı diğer firmalardan daha düşük maliyetle sağlayabildiği durumlarda ortaya çıkar. Genellikle altyapı gerektiren sektörlerde (su, elektrik, doğalgaz) görülür.
- Yasal İnhisar: Devlet tarafından bir firmaya özel haklar verilmesiyle oluşur. Patentler ve telif hakları bu türden bir inhisar yaratabilir. (Patent)
- Fiili İnhisar: Bir firmanın, rakiplerini piyasadan çıkararak veya satın alarak piyasada tekel gücü elde etmesiyle oluşur.
İnhisarın Sonuçları:
- Tüketici Zararı: Yüksek fiyatlar, düşük kalite, daha az seçenek.
- Verimsizlik: Kaynakların etkin kullanılmaması.
- İnovasyon Eksikliği: Rekabet olmadığı için, inovasyon için daha az teşvik.
- Refah Kaybı: Toplumsal refahın azalması.
İnhisarla Mücadele:
Devletler, inhisarların olumsuz etkilerini azaltmak için çeşitli politikalar uygulayabilir:
- Antitröst Yasaları: Rekabeti engelleyen davranışları yasaklayan yasalar. (Antitröst)
- Fiyat Kontrolleri: İnhisarcı firmanın uygulayabileceği fiyatlara sınırlama getirilmesi.
- Devletleştirme: İnhisarcı firmanın devlet kontrolüne alınması.
- Rekabeti Teşvik: Yeni firmaların piyasaya girmesini kolaylaştırmak.