did ne demek?

**DID (Decentralized Identifier - Merkeziyetsiz Kimlik)**

DID, merkezi bir otoriteye ihtiyaç duymadan bireylerin, kuruluşların veya cihazların kendilerini benzersiz ve güvenli bir şekilde tanımlamasını sağlayan bir tür dijital kimliktir.  Geleneksel kimlik sistemlerinin (örneğin, e-posta adresleri veya sosyal medya hesapları) aksine, DID'ler bir kişi veya kurum tarafından kontrol edilir ve herhangi bir merkezi sağlayıcıya bağımlı değildir.

**Temel Özellikleri:**

*   **Merkeziyetsizlik:** DID'ler, herhangi bir merkezi otoriteye veya aracıya ihtiyaç duymadan oluşturulabilir ve kontrol edilebilir. Bu, sansüre ve tek bir hata noktasına karşı dayanıklılık sağlar.
*   **Kişisel Kontrol:** DID sahibi, kimliğinin hangi yönlerinin kimlerle paylaşılacağını kontrol eder.  Bu, veri gizliliğini ve güvenliğini artırır.
*   **Uyumlu Çalışabilirlik:**  DID'ler, farklı sistemler ve uygulamalar arasında kimlik bilgilerinin paylaşılmasını ve doğrulanmasını kolaylaştıran standartlaştırılmış bir formata sahiptir.
*   **Güvenilirlik:** DID'ler genellikle blokzinciri veya dağıtık defter teknolojisi (DLT) gibi güvenli ve değiştirilemez teknolojiler üzerine inşa edilir. Bu, kimlik bilgilerinin bütünlüğünü ve güvenilirliğini sağlar.

**Nasıl Çalışır?**

1.  **DID Oluşturma:** Kullanıcı veya kurum, bir DID oluşturur. Bu işlem genellikle bir genel/özel anahtar çifti oluşturmayı ve DID belgesini (DID Document) yayınlamayı içerir.
2.  **DID Belgesi (DID Document):** DID ile ilişkili meta verileri içeren bir JSON belgesidir. Bu belge, DID'in nasıl doğrulanacağını (örneğin, hangi genel anahtarın kullanılacağını) ve kimlik bilgilerinin nasıl alınacağını tanımlar.
3.  **Doğrulama:** Başka bir taraf (örneğin, bir web sitesi veya uygulama), DID sahibinin kimliğini doğrulamak için DID belgesini kullanır. Bu işlem genellikle kriptografik imzalar ve DID sahibinin özel anahtarıyla gerçekleştirilir.

**Kullanım Alanları:**

*   **Dijital İmza:** DID'ler, belgeleri ve mesajları güvenli bir şekilde imzalamak için kullanılabilir.
*   **Erişim Kontrolü:** DID'ler, belirli kaynaklara veya verilere erişimi kontrol etmek için kullanılabilir.
*   **Veri Paylaşımı:** DID'ler, verilerin güvenli ve kontrollü bir şekilde paylaşılmasını sağlayabilir.
*   **Kimlik Yönetimi:** DID'ler, merkeziyetsiz bir kimlik yönetimi sistemi oluşturmak için kullanılabilir.

**İlgili Kavramlar:**

*   [Blokzinciri](https://www.nedemek.page/kavramlar/blokzincir)
*   [Dağıtık Defter Teknolojisi (DLT)](https://www.nedemek.page/kavramlar/da%20ğıtık%20defter%20teknolojisi)
*   [Kriptografi](https://www.nedemek.page/kavramlar/kriptografi)
*   [Merkeziyetsizlik](https://www.nedemek.page/kavramlar/merkeziyetsizlik)